Etappe 16
Zwillbrock – Saalmann (pension)
Het Zwillbrocker Venn is de meest noordelijke flamingokolonie van Europa. De flamingo’s, soms meer dan 60, komen aan het begin van de lente en brengen hier hun jongen groot. Het Ellewicker Feld is een gebied met nat grasland en een belangrijke broed- en rustplaats voor tureluur, grutto en wulp. Ook kievit en bruine kiekendief komen hier voor. Hierna wandel je naar Vreden aan de Berkel.
Actuele routewijzigingen
Hier vind je de actuele routewijzigingen die bij ons bekend zijn voor het Noaberpad ten opzichte van de meest recente wandelgids (vijfde druk 2018). Het kunnen tijdelijke wijzigingen zijn, tips voor tijdens het broedseizoen of vaste wijzigingen door bijvoorbeeld het verplaatsen van een brug of afspraken met een landeigenaar.
Waarschuwingen
Bezienswaardigheden
Tips van de vrijwilligers voor bezienswaardigheden op de route.
Horeca
Tips van de vrijwilligers voor mogelijke horeca langs de route.
Kampeerterreinen
Tips van de vrijwilligers voor kampeerterreinen die langs de route liggen.
Kijkpunten
Tips van de vrijwilligers voor bijzondere kijkpunten onderweg.
OV - Overige opstappunten
Overige OV-punten in de buurt van de route die je wellicht zal gaan gebruiken.
Parkeerplaatsen
Parkeerplaatsen in de buurt van de route die je wellicht zal gaan gebruiken.
Rustplaatsen
Tips van de vrijwilligers voor rustpunten langs de route.
![6 Sint Franciscuskerk, Zwillbrock](https://noaberpad.nivon.nl/content/uploads/sites/19/2023/05/6-Sint-Franciscuskerk-Zwillbrock-scaled.jpg)
![Fürstenbusch](https://noaberpad.nivon.nl/content/uploads/sites/19/2023/05/7-wandeling-in-het-Furstenbusch-scaled.jpg)
![Kaart 45 Norbertstein Wilm Kleingries](https://noaberpad.nivon.nl/content/uploads/sites/19/2023/05/Kaart-45-Norbertstein-Wilm-Kleingries-scaled.jpg)
![PXL_20231028_120425816 bewerkt](https://noaberpad.nivon.nl/content/uploads/sites/19/2023/05/PXL_20231028_120425816-bewerkt-scaled.jpg)
Sint Franciscuskerk in Zwillbrock
De parochiekerk St. Franciscus was tot 1811 de kerk voor het aangrenzende klooster van de minderbroeders conventuelen en vroeger vooral voor katholieken uit de omgeving belangrijk. De kerk heeft een geheel barokinrichting, enig in zijn soort voor het gehele Münsterland.
Fürstenbusch
Tegen de 19e eeuw heeft de adellijke familie Salm-Salm op de onafzienbare heide die zich hier bevond een bos aangelegd, het Fürstenbusch. De familie Salm-Salm woont in kasteel Anholt (etappe 20).
Norbertstein
De Norbertstein in Vreden/Gaxel herdenkt de bekering van de heilige Norbertus toen hij op weg was naar het adellijke Damernstift in Vreden. https://de.wikipedia.org/wiki/Norbert_von_Xanten
Beeld voor het Altes Radhaus in Vreden
Er zijn verspreid over de stad veel beelden te zien.
Vreden
![routelijn noaberpad](https://noaberpad.nivon.nl/content/uploads/sites/19/2024/04/routelijn-noaberpad.png)
'Diese Etappe führt durch Vreden: die Stadt, die verbindet mit ihrer Kultur und lebendigen Tradition.'
![10 flamingo's in het Zwillbrocker Venn (1)](https://noaberpad.nivon.nl/content/uploads/sites/19/2023/05/10-flamingos-in-het-Zwillbrocker-Venn-1-scaled.jpg)
Zwillbrocker Venn
Je loopt het eerste deel van deze etappe door dit mooie natuurgebied. Hier zijn meer dan honderd vogelsoorten te vinden, waaronder een grote kokmeeuwenkolonie. Rond de zomer is dit gebied het meest noordelijk gelegen broedgebied voor flamingo's in Europa.
![Kaart 42 Kloppendiek in Zwillbrock 2017 Wilm Kleingries](https://noaberpad.nivon.nl/content/uploads/sites/19/2023/05/Kaart-42-Kloppendiek-in-Zwillbrock-2017-Wilm-Kleingries-scaled.jpg)
Kloppendiek
In Zwillbrock herinnert de Kloppendiek naar Groenlo nog aan de tijd, dat rooms-katholieke vrouwen uit de omgeving van Groenlo langs deze weg naar kerk en klooster van Zwillbrock liepen.
![11 Bauernhausmuseum Vreden](https://noaberpad.nivon.nl/content/uploads/sites/19/2023/05/11-Bauernhausmuseum-Vreden-scaled.jpg)
Vreden
Rustig stadje met als bijzondere gebouwen de Stiftskerk Sint Felicitas en een museum, gehuisvest in een van elders verplaatste oude boerderij. Het streekmuseum heeft een permanente tentoonstelling over de wederzijdse Duits-Nederlandse beïnvloeding.
![](https://noaberpad.nivon.nl/content/uploads/sites/19/2022/11/180428_Nivonraad-5471.jpg)
Help jij ons het Noaberpad te onderhouden?
Ruim veertig vrijwilligers van het Noaberpad onderhouden de route. We zorgen er twee keer per jaar voor dat de paden schoon zijn, controleren de route, zorgen dat de markeringen schoon en leesbaar zijn en vervangen deze als ze beschadigd zijn. Bij meldingen van obstakels of beschadigde markeringen dragen we er zorg voor dat de route en omleidingen goed vindbaar zijn voor jou als wandelaar, online en offline. Nivon Wandelen bestaat uit zo'n 300 vrijwilligers. Met z'n allen onderhouden we meer dan 4000 kilometer wandelpaden. Ondersteun jij het Noaberpad? Al met een kleine bijdrage help je alle vrijwilligers dit werk te kunnen blijven doen.
![IMG_3881](https://noaberpad.nivon.nl/content/uploads/sites/19/2024/03/IMG_3881.jpg)
'Als er een melding van een wandelaar binnenkomt, zorg ik dat de wijzigingen op de website komen!'