Immaterieel Erfgoed

De ‘Twentse krentenwegge’ werd al in 2023 bijgeschreven in de inventaris Immaterieel Erfgoed Nederland. Nu komen daar ook ‘Dialectrock’, ‘Nedersaksisch’ en ‘Noaberschap’ bij. Voor het Noaberpad, dat voor het grootste deel door het Nedersaksisch taalgebied kronkelt, reden hier extra aandacht aan te besteden.

Dialectrock  Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN)  heeft bekendgemaakt dat dialectrock een vermelding krijgt op de lijst voor immaterieel erfgoed. Normaal was de eerste band die teksten in het dialect combineerde met stevige rock. Dat gebeurde tijdens het openluchtfestival op Hemelvaartsdag 1975 in Lochem.
Nu het gebruik van de streektaal als dagelijkse omgangstaal snel afneemt, daalt het besef in dat iets waardevols dreigt weg te vallen. De boerenrock van Normaal met het landelijk bekende nummer Oerendhard in het Achterhoeks dialect en later ook Daniël Lohues met zijn liedjes in het Drents dialect dragen bij aan de herwaardering van het Nedersaksisch onder jongeren. Ook het Noaberpad heeft zijn eigen lied in het Nedersaksisch: Et Noaberpad.  Schrijver en troubadour Karst A. Berkenbosch deed tijdens het wandelen op het Noaberpad inspiratie op voor het maken van het lied. Het kronkelende Noaberpad door het landschap in het grensgebied en de invloeden van de Noabers op elkaar zijn daar debet aan. Volgens hem maakt dat het Noaberpad uniek. Et Noaberpad is geschreven en wordt gezongen in het Stellingwarfs, een van de Nedersaksische dialecten dat gesproken wordt in Zuidoost Friesland. Het lied is te beluisteren via YouTube

 Noaberschap Ook Noaberschap krijgt dit jaar een vermelding op de lijst Immaterieel Erfgoed Nederland. Noaberschap, oftewel burenhulp, was eeuwenlang onontbeerlijk voor de bewoners in kleine sociale, en overwegend agrarische dorpen die niet konden rekenen op goede openbare voorzieningen. Of zoals de Noabers zeggen: ‘Beter ’n gôd naber as ’n ferre fründ’ (‘Een goede buur is beter dan een verre vriend’). Het begrip noaberschap kent men in het hele Nedersaksische taalgebied langs de oostgrens, van Bad Nieuweschans tot aan de Rijn. De burenplichten hebben vooral betrekking op geboorte, ziekte en dood. Het ontlopen van de noaberplicht wordt als een ernstige zaak opgevat. Maar ook al is in de kleine dorpen langs de oostgrens het noaberschap sterk afgezwakt, de hulpvaardigheid van buren is nog altijd in de samenleving verankerd. Ook de buurman of buurvrouw aan de andere kant van de grens is een noaber. Bewoners aan beide kanten van de grens verstaan elkaar uitstekend in het dialect.

Nedersaksisch Het Noaberpad loopt voor een groot deel door het grensoverschrijdend Nedersaksisch taalgebied. Van Westerwolde in Groningen tot en met de Achterhoek. Ook in Graafschap Bentheim en Westfalen is het Nedersaksisch de officiële streektaal voor naar schatting ruim vier miljoen bewoners met talloze dialecten. De grensbewoners zelf noemen hun taal Plat of Platt. Het Nedersaksisch is een van de twee officiële streektalen in Nederland. Sinds 1998 erkent Nederland het Nedersaksisch als minderheidstaal. Al ruim honderd jaar brengen mensen hun kinderen steeds minder het Nedersaksisch bij, uit angst ‘boers’ te klinken of later geen baan te kunnen vinden. Of erger nog: het Nedersaksisch zou de ontwikkeling van het Nederlands  bij kinderen zelfs ‘in de weg zitten’. We weten ondertussen dat dit onterecht is. De laatste vijftig jaar is er sprake van een herwaardering van het Nedersaksisch, zowel in literatuur, muziek als toneel. Met de Achterhoek komen we in het hart van de streektaalmuziek. Hier stond immers de wieg van Normaal, dat de dialectrock uit het niets heeft geïntroduceerd. Jaren later wordt ook Daniël Lohues een nationale bekendheid met zijn liedjes in de Drentse streektaal. De muziek van onder meer Normaal, Daniël Lohues en Ede Staal (1941-1986) draagt bij aan een grotere bekendheid van de Nedersaksische dialecten.